Farmaceutische collecties

Helkiase

Helkiase was een zeer doeltreffend middel voor de behandeling van huidziektes en zweren. Het was wellicht een zeer krachtig besmettings- en bederfwerend middel dat onder meer bestond uit bichloride van kwikzilver. Het kwam in verschillende vormen in de handel: als roze poeder dat met water gemengd zalf werd,of als vloeibaar sublimaat. Deze remedie kende een groot succes, niet alleen in België maar ook daarbuiten. Vele getuigenissen (brieven van artsen of van genezen zieken, persartikels,…) zijn nog bewaard gebleven in de archieven van het hospitaal en gelden als bewijs van de wonderlijke effecten van Helkiase. De kloosterlingen verkochten het tot in Indië en Amerika, tot in 1930. De verkoop stopte kort voor de tweede wereldoorlog. De reden is nog niet achterhaald. Maar zeer waarschijnlijk had de gevaarlijke bijwerking van het kwikzilver in Helkiase, zeer zware schade aangericht en zelfs tot de dood geleid. De apotheek van het hospitaal heeft een hele reeks voorwerpen bewaard die het Helkiase-avontuur schetsen, zoals reclameborden, een gouden boek in kalligrafie met het verhaal van vele genezingen, allerlei verpakkingen.

Apotheek

De apotheek ziet er nog steeds uit zoals op het einde van de 19de eeuw. Van bij het begin had het hospitaal een eigen apotheek die vaak werd aangepast naargelang van de vorderingen in de geneeskunde en in de wetenschap. De meubels dateren uit de eerste helft van de negentiende eeuw en bestaan uit twee grote kasten met rekken. De deur aan het uiteinde van de rechtse kast diende om het gif op te bergen, in de lades werden de geneeskrachtige planten en de droge kruiden bewaard, zoals Ijslands mos dat tegen de hoest werd gebruikt. De remedies en drankjes werden bereid met aftreksels, extracten en infusies van geneeskrachtige planten. In de 19de eeuw en tot 1960, was Lessines een belangrijk centrum voor de teelt van geneeskrachtigen planten: engelwortel, goudsbloem, kamille bloeiden romdom de hele stad. In de aanpalende zaal prijkt een tafel met marmeren blad, de werktafel en recepteertafel van de zuster-apothekeres.

Farmacopees

De universele farmacopees bevatten alle bekende remedies tegen ontelbare ziektes, verwondingen of kwalen die konden verzacht of zelfs genezen worden… Deze farmacopee, die in 1698 met koninklijke toestemming in Parijs werd gedrukt, is een ware encyclopedie van de apothekerijkunst uit die tijd. Hoewel het, althans in onze ogen, soms meer op hekserij lijkt. Maar de auteur maakte zelf soms voorbehoud bij bepaalde formules: “Naar verluidt…”.

De pillenplank

De zuster apothekeres gebruikt de pillenplank om kleine rolletjes deeg te snijden. De kleine stukjes worden vervolgens gerold en omgeven met zoethoutpoeder om de bittere smaak te verdoezelen. De uitdrukking “de pil vergulden” ontstond toen rijkelui zilver of goudpoeder gingen gebruiken om hun pillen te omhullen.

Deze operatie werd uitgevoerd met een klein toestel in de vorm van een eierdopje en was voorbehouden voor een welgesteld publiek.

Triakel

In de antieke geneeskunde staat de triakel voor een farmaceutisch preparaat gemaakt van drie onmisbare ingrediënten: addervlees, opium en honing. In het begin werd dit middel gebruikt als tegengif. Later werd de compositie uitgebreid met meer dan 70 ingrediënten.

De remedie groeide uit tot een universele remedie tegen alle aandoeningen. Triakel werd voorgeschreven tegen koorts, buikklachten, astma, pest en slangenbeten… Deze twijfelachtige remedie bleef meer dan 2000 jaar lang in gebruik en werd slechts in 1908 uit de handel gehaald.

Vijzels en stampers

Het hospitaal heeft ook een mooie verzameling vijzels en stampers in brons, porfier, marmer of faïence. De materiaalkeuze speelde een belangrijke rol in de bereiding van remedies. In de recepten, afkomstig uit de farmacopees blijkt dat Nicolas Lemery bijvoorbeeld, een porfieren vijzel ging aanraden voor sommige recepten, terwijl hij voor andere marmer of faïence verkoos. In deze vijzels werden wortels, bladeren, twijgen, bloemen of zelfs ogen van een rivierkreeftje verbrijzeld, om er een fijne pasta van te maken.

Balans

De hospitaalapotheek bevat ook interessante precisieweegschalen. Deze werden later onder een glazen stolp geplaatst om zo min mogelijk de meting te verstoren door tocht of stofdeeltjes. Staande balansen vervangen in de loop van de 18de eeuw de handbalansen die weinig nauwkeurig waren. De gewichten zijn ook nog bewaard gebleven. De maateenheden die Nicolas Lemery hanteerde zijn tegenwoordig in vergetelheid geraakt.

© 2017 Hôpital Notre-Dame à la Rose | Design : Bzzz